Bizi garen gizartean bakardade kontzeptuari beldur diogu. Txarto ikusita dagoen zerbait da. Adin batzuetara heltzean bereziki bikoterik ez izatea edota ezkonduta ez egotea, kexatzeko modukoa dela ulertarazten digu gizarteak. Orokortuta dagoen beldur bat da bakardadea, bizitzako azkenengo momentuetan bakardadean egotea izaten da beldur gehien sortzen duena. Horrekin ados egon nahiteke baina kristaua naizenez ez dut sinisten bakardadean. Ezin gara inoiz bakarrik egon, Aita gurekin dago eta, baina hori ez da kontua. Nagusietaz aparte, gazteetan ere txarto ikusita dago bakarrik egotea, kalera bakarrik irtetzea edota festetara bakarrik joatea. Zergatik?

Nire iritsiz, bakardadeari probetsu handia atera ahal zaio. Askotan, denbora asko ematen dugunean jendez inguratuta, ahazten gara nor garenez, gure identitateaz, gure zer izanaz. Horregaitik, eguneroko bizitzan bakarrik egoteko momentuak egon behar direla defendatzen dut. Gure buruarekin egoteko denbora behar dugu, edota isiltasuna nabaritzeko momentuak. Gu bakarrik erlaxatzeko momentuak funtzeskoak direla uste dut, eguneroko bizitza zentsu handiagoz bizitzeko eta gure burua behin baino gehiagotan txorakeriez garbitzeko. Gure helburuak argi finkatzeko momentuak izan daiteke bakardadean ematen ditugunak, edota hausnarketa momentuak ere. Bakardadeari probetsu handiagoa atera behar zaiola defendatzen dut nahiz eta bizitza best pertsonekin elkarbanatu behar dugula pentsatu. Gauza bat ez da bestearen aurkakoa baizik eta osagarria.

Animalietatik bereizten gaituen ezaugarri oso aipagarri bat momentu batean hil egingo garelaz kontziente garela da. Kontzeptu hau, bizitzaren bukaera bezala definitzen da. Gaur egun, momentu gehienetan, tabu bezala hartzen dugu. Heriotza hurbil daukaten pertsonei, ez zaie usten horri buruz hitz egiten. Esaterako, pertsona nagusiek gai hau aipatzen dutenean, berehala gaiez aldatzen dugu. Baina, beste egunean, youtuben denbora pasan nengoelarik “La resistencia” David Broncanoren programa ikusten hasi eta gonbidatuaren familia hilda zegoelaz hitz egiten hasi zirenean, gonbidatua berak heriotzari buruz era oso hotz batean hitz egin zuen. Baziren hamar egun bere aita hil zenetik eta han zegoen, Broncanorekin solasaldian. Bere aitaren heriotza ona izan zela esatera ere ailegatu zen, esanez diru pilo utzi egin ziola, oinordeko bakarra bera baitzen. Alderdi horretatik pozik zegoela adierazi zuen. Hasierako momentu batean txarto iruditu zitzaidan mutil horren jarrera. Errespetu gabekoa iruditu ere, baina horri buruz pixka bat pentsatu ondoren konturatu nahiz horrela izan beharko liratekela beti. Sufrimendu gutxiago eta positibismo gehiago heriotzaren aurrean. Ez du ezertarako balio hilabeteak edo urtean ematea triste aldatu ezin den gauza batengatik. Gizakiok hiltzen gara, momentu batean edo beste batean baina azken finean hiltzen gara. Benetan uste dut gai honek sortzen duen arazoei aurre egiteko jarrera pragmatiko bat adoptatu behar dugula. Bizitza laburra da eta ez dago denborarik sufrimenduz bizitzeko. Heriotzaz poztu behar gara, heriotza barik bizitza ez litekeelako existituko.

Gure gizartean gizartekide izateko era nagusiak hiru dira; ikasten egotea, ikasten eta lan egiten egotea aldi berean, eta langabezian egotea. Haintzat hartuta jubilatuak eta oraindik ikasteko aroa ailegatu ez zaien umeak ere badaudela. Gaurkoan langabeziari buruz hitza egitera natorkizuet. Badakizuenez, langabeziari aurre egiteko era desberdinak daude. Lanbideko zerrendetara aountayu eta etxean geratzea ezer ez egin gabe norbaitek lana eskaintzen deitu arte, ohikoa izaten dena. Edota zerrendetara apuntatzeaz aparte norberaren kabuz lana bilatzea eta denbora gauzak egiten ematea, hala nola formakuntzaren bat, gustuko hobby bat praktikatzen ematea…denadelakoa.

bada, nire arreba langabezian dagoen horietariko bat da. Baina ez da etxean geratu lana bere bila arituko den itxaroten (edo hori dio behintzat), baizik eta aprobetzatzen hasi da ikasten edo lan egiten zegoen bitartean egin ahal ez zitue gauzak egiteko. Horietako batzuk hauek bi dira: gida baimena ateratzea eta zumbagymera apuntatzea. Beti gustuko izan du baina ez du inoiz denborarik izan horretan emateko. Bera kontatzen didanean oinarrituz esan behar dut langabezia ez dela hainbesterako, diru aurrespenak dituzunean eguneroko bizitzari aurre egiteko hilabe batzuetan zehar, noski. Gauzak horrela ez direnean ez dago beste konponbide bat langabeziarri aurre egiteko, lana aurkitzea ez dena…

Klasean eman dugun materian oinarrituta, operazio konkretuen estadioan agertzen den gaitasunetako bat pentsaera logikoa da. Hau da, eguneroko arazoei normaltasunez eta modu arrakastatsu batean aurre egiteko herraminta dugu pentsaera logikoa. Gaitasun hau 8-12 urteen bitartean agertzen da arazo kognitiboak ez dituzten umeetan, baina egia da beranduago garatu daitekeela eta noski, lehenago ere ume superdotatuen kasuan. Hori esanda, suposatzekoa da helduarora iritsitakoan pentsaera logikoa guztiz garatuta izan beharko genukela, baina hori horrela da kasu guztietan? Gaurkoan pentsaera logikoa erabiltzen ez duten zenbait helduen erabakietaz hitz egitea gustatuko litzaidake, auzirik egin gabe noski.

Pentsaera logikoa al da herrialde baten “muga territorialak” itxi nahi izatea? Edo agian logikoagoa da bakarrik muga batzuk iztea, adibidez egoera ekonomiko eta sozial tamalgarrian dauden herrialdeekiko mugak? Pentsatzeko era hau duten gizartekideek garatu ahal dute pentsaera logikoa? Eguneroko “arazoa” dugu legez kanpoko inmigrazioa. Baina nori bururatu zaio bizitza hobe bat izateko ametsa jarraitzea legez kanpokoa dela? Hori erabaki zuten mandatariek pentsaera logikoa ere garatuta al dute? Nola izan daiteke espainia mailako parlamentuan horrelako pentsaerak dituzten politikoak egotea? Nik uste gizartekide hauek ez dira oraindik operazio konkretuen estaiora ailegatu, ez baitute egoera baten alderdi guztiei erreparatzen. Bestela ezin daiteke ulertu nondik datozen pentsamolde horiek.

Gure gizartean pertsona nagusiei buruz asko entzuten den esaldi bat hurrengoa da: “Nagusiek ezin dute trebetasun berririk ikasi.” Nabarmentzekoa da esaldi hau esaten dutenak ez direla soilik gazteak eta helduak, baizik eta nagusiek ere espresio hau erabiltzen eta sinisten dute. Baina praktikan horrela ote da? Ez al dute nagusiek gauza berriak ikasteko kurtsoak egiten edota haien kabuz ikasten? Gaurkoan esaldi edo espresio hau mito hutsa dela frogatu nahi dut nire inguru gertuko eredu batekin.

Nire amaren aita, hau da, nire aitona, bere bizitzako azkenengo urteetan euskera ikasten hasi zen. Seguraski, norbaitek esango zion ezin izango zuela ezer ere ez ikasi euskera oso zaila delako eta adin horrekin burua ez dagoelako prest ikasten jartzeko. Baina, nire aitona, ez zer aholku horiekin konforme geratu eta pixkanaka-pixkanaka ikasten hasi zen. Nirekin eta nire arrebekin zegoenean, agendatzo bat zeraman eta hor idazten zituen euskeraz ikasten zituen hitz guztiak. Batzuetan, berari euskeraz hitz egitea eskatzen zigun eta nahiz eta hasieran ezer ere ez ulertu, urteak joan ahala ulertzen joan zen. Ez zen euskeraz hitz egiteko gai izan baina bai ulertzeko.

Egia da, zailtasun gehiago izan ahal dituztela pertsona nagusiek trebetasun berriak ikasterako orduan garuna beste erritmo batera funtzionatzen duelako, baina horrek ez du esan nahi ezin dutela, baizik eta beste erritmo batera ikasiko dutela.

Seguruenik gehienok ezagutuko duzue habia hutsaren sindromea. Hau da, seme-alabak nagusiak egiten direnean eta etxetik joaten direnean, hots, beste etxe batera bizitzera eta haien bizitza propioa izatera. Sindrome hau, askotan ondorio latzak sortarazten ditu vurasoetan, ametan bereziki.Baina, gaurkoan habia hutsaren sindromearen bariable bati buruz hitz egitera nator, nire kabuz asmatutakoa. Izenburua dioenez, ondoko gela hutsaren sindromea.

Zertan datza sindrome hau? Bada, sindrome hau anai-arreba txikietan ematen da. Nire kasuan horrela izan da behintzat. Badira bi urte nire arreba nagusia etxetik joan zenetik. Hasieran gustatu zitzaidan, gutxiago ginen etxean, lasaitasuna asnartzen zen, bainugela beti libre neukan, soberan nituen gauzak pilatzeko tokia ere… Baina hilabete batzuk pasa eta gero arreba faltan botatzen hasi nintzen. Etxean nengoenean ez nekien zer egin, ez neukan norekin nire gauzetaz hitz egin, ez neukan norekin telebista edota pelikularen bat ikusi. Egoera berdinean egon diren edo dauden lagun batzuekin hitz eginda, konturatu gara sindrome hau existitzen dela nahiz eta ikerketarik ez egon ezta jakitunek hani buruz ez aritu. Anai-arrebak etxetik joaten direnean gure barruan zerbait somatzen dugu, nahiz eta hasieran ez konturatu edo konturatu nahi ez izan etxean egotea ez da berdina eta kalean denbora gehiago ematen dugu. Hau guztiagatik, esan nahiko nuke habia hutsaren sindromearen bariable hau existitu daitekela, hots, ondoko gela hutsaren sindromea.

Gaur egungo dure gizartean, nahiko ohikoa da dibortzioak edo banatzeak suertatzea. Eragileak anitzak izan daitezke jakingo duzuenez: ulermen faltagatik, desleialtasunak eragindakoak, arazo ekonomikoak eragindakoak, ideologia ezberdinak edukitzeagatik, etab. Horretaz aparte, nabarmentzekoak dira dibortzioak eragin ditzakeen ondorioak, bikotearengan berarengan eta umeengan. Gaurkoan umeengan eragindako ondorioetan zentratzea gustatuko litzaidake. Eta izan dudan esperientziagatik esango nuke dibortzio baten ondorioak onak izan daitekeela semeentzat.

Bi adibide jarri nahi ditut nire lagunetan eta haien esperientzian oinarrituta. Lehenengoan, bere gurasoak hamaika urte zituela banandu ziren. Kontatu didanez, banatzea zela eta, bere arreba txikia (momentu horretan 8 urte zituena) oso txarto pasatu zuen. Berria eman ziotenean negarrez hasi zen. Baina nire laguna eta bere anaia nagusia, gertatu zena espero zutenez ez zuten txarto pasatu, baizik eta hori nahiago zuten etxean zegoen giroa aguantatzearen aldean. Dionez, aita eta ama hilabete batzuk eman zuten deprimituta (ama hilabete gehiago) baina urteak pasata oso gustora daude biak hartutako erabakiarekin.

Beste lagunaren kasua pasaden hilabetekoa da. Bera dioenez eta guztiok ikusi dugunez, bere gurasoen erlazioa zapuztuta zeraman urte asko. Ikusten genituenean beti liskarrak izaten zituzten eta ez zegoen bakerik haren etxean. Nire lagunak dioenez, hori izan zen arrazoia bera droga kontsumitzen hasteko, eta baita bere anaiaren arrazoia ere. Hilabete bat pasatu da eta bere aita nahiz eta asko sufritu, bere semeen lagunekin askoz ere sinpatikoago dago. Nire lagunaren ustez eta guztion ustez, bikotea duela urte asko banatu behar izan zen. Baina nor gara gu bikote bat noiz bukatu behar den esateko?

Jakingo duzuenez, gure gizarteko pertsona bat bizitza osoan zehar lan egiten duenean, 60-67 urte bitartekoa izanda, gerta daiteke lan egiteari usteko momentua heltzea. Momentu hori ailegatzen denean eta pertsona lan egiteari usten dionean, jubilatu egin dela deritzogu. Jubilazioak hainbat ondorio ekar ditzake, onak zein txarrak. Adibidez, nahi dugun gauzetarako denbora erabiltzea, bikotekidearekin denbora gehiago ematea, edota ezertarako balio ez dugula pentsatzea, gizarteak alde batera alboratu gaituela, etab.

Bada, gaurkoan nire osabaren jubilazioari buruz hitz egin nahi dizuet. Hamalau urte zituela lanean hasi zen eta hirurogeita lau urte izan arte ez dio lan egiteari utzi. Beti izan da pertsona nahiko kirolaria eta aktiboa, bizitzan ilusio anitzekin. Bere jubilatzeko momentua ailegatu zenean festa bat antolatu zuen lankide askorekin jubilatzeko momentua pozaren pozez onartuz. Jubilatu eta hurrengo egunean padelean jolastera joan zen lagun batzuekin, hurrengo egunean tenisean, hurrengoan igeri egitera. Hilabete batzuk pasa eta euskaltegian apuntatu zen, euskera ikasi nahi zuen bere ilobekin praktikatu eta erabili ahal izateko. Ondoren, sukaldatzea gustoko zuenez, sukaldatze kurtso batera apuntatu zen ere. Nire osaba, jubilatuta dagoenetik ez dauka denborarik deskantzatzeko. Dioenez, deskantzatzeko momentua bera bakarrik ailegatuko da. Duela bi urte, bere herrian (Loiu) udaletxeak baratze batzuk antolatu zituen herritarrek haien barazkiak landatzeko eta laborantza sustatzeko. Enteratu zenean berehala apuntatu zen eta uda guztietan piperrada poltsak oparitzen dizkigu. Nagusia naizenean, eta jubilatzeko aukera izatekotan, bere eredua jarraitu nahiko nuke. Bera, bigarren gaztaroaren irudia baita.

Sailkapen kontzeptua multzo edo talde bateko kide edo parte izatearekin erlazionaturik dago. Partaidetzako erlazio horretan oinarrituta, taldeak egiten ditugu eta talde horiek funtsezkoak dira mundua era batean edo bestean antolatzeko. Sailkapena umeak garenean ikasten den zerbait da eta segun zer sailkapen motak egiten ditugun era bateko edo beste bateko pertsonak izango gara. Emandako definizio hau ondo baino hobeto datorkit egin nahi dudan konparaketa eta kritikarako.

Esanak esan, gure buruan taldeak edo gelaxkak ditugu mundua era batean ulertzeko eta segun nola eratu ditugun gelaxka horiek pentsatzeko era irekiagoa edo itxiagoa izango dugu. Adibidez, atzerritik etorritako pertsonak gure buruko gelaxka batean sartzen baditugu pentsatuz guztiak lapurrak edo delinkuenteak direla pentsatuta ba gure pentsatzeko era itxia izango da. Edota homosexual guztiak gaixoen gelaxkan sartzen baditugu ere izan daiteke pentsatzeko era itxi bat izatean. Esan beharra dago gelaxka horien formakuntzan eragin handia izaten dutela sare sozialak eta komunikabide sareak, hala nola, telebista, irratia, egunkaria, eta abar. Jarritako lehenengo adibidea gero eta zabalduago dagoen ideia da eta gauzak horrela jarraitzen badute (muturreko eskuinaren gorakada) gaur egungo umeek gelaxkak modu arrazista batean sortuko dituzte. Hainbeste hamarkadetan lortu duguna pare bat urteetan pikutara joateko arriskuarekin.

Seguraski entzunda izango duzue nerabeok droga gehien hartzen ditugun kolektiboa garela. Egunero edo behintzat astebururo drogak etengabe hartzen ditugula eta haien faltan ezin garela bizi. Hori mito hutsa dela konprobatuta dago. Esan beharra dago nerabeok legez kanpoko droga gehien hartzen ditugunak garela onartu behar dugula, hala nola, kanabisa, hatxisa, MDMA, kokaina, anfetaminak, eta abar. Baina gainontzeko gizartekideekin konparatuz droga legal gutxiago kontsumitzen ditugu, alkohola edo tabakoa esate baterako.

Niri dagokidanez, nire amarekin egin dut konparaketa. Amak drogak hartzen ez dituela defendatzen saiatu arren droga legalak drogak ere badirela azaldu behar izaten diot. Egunero adibidez, amak 3-4 kafe hartzen ditu eta gauetan sukaldatzen jartzen denean gustatzen zaio garagardo bat hartzea sukaldatu bitartean. Beraz, astero 25 kafe eta 10 garagardo (asteburuetan kuadrilarekin bat baino gehiago hartzen baitu) hartzen ditu. Nik aldiz, astean soilik asteburuetan edaten dut eta normalean ez ditut 5 baino gehiago hartzen, kafesnerik hartzen ez dudala aintzat hartuta. Gauzak horrela, ama eta bion kasuan ama da droga gehien hartzen dituena, nahiz eta hilean behin edo bitan nik mozkorraldiren bat hartu.

Adibide gertu hau jarrita konprobatuta geratzen da nerabeok orokorki ez ditugula gure gusaroak baino droga gehiago hartzen baizik eta asteburuetan metatzen ditugula.